นักวิทย์พบเซลล์ประสาทจิ๋ว คุมทั้งสมอง เสี่ยงพังเพราะความเครียด อาจโยงอัลไซเมอร์

ทีมนักวิจัยจาก Pennsylvania State University ค้นพบเรื่องน่าทึ่งว่า เซลล์ประสาทกลุ่มเล็กจิ๋วเพียงหยิบมือเดียว อาจเป็นผู้กุมชะตาการทำงานของสมองเราทั้งหมด ตั้งแต่การไหลเวียนเลือดไปจนถึงการทำงานของเซลล์ประสาท ซึ่งการค้นพบนี้อาจพลิกโฉมความเข้าใจเกี่ยวกับเรื่องการนอนหลับ ภาวะสมองเสื่อม และสุขภาพสมองโดยรวมเลยทีเดียว

เซลล์ประสาทที่ว่านี้มีชื่อเรียกเก๋ ๆ ว่า Type-I nNOS neuron ซึ่งพบได้น้อยมากและส่วนใหญ่อยู่ในชั้นลึกของสมอง แถมยังเปราะบางต่อความเครียดเป็นพิเศษอีกด้วย เพื่อทำความเข้าใจบทบาทของมัน ทีมวิจัยจึงลองกำจัดเซลล์ชนิดนี้ออกจากสมองของหนูทดลองแบบเฉพาะเจาะจง แล้วรอดูว่าจะเกิดอะไรขึ้น

ผลลัพธ์ที่ได้ก็น่าสนใจไม่น้อย เมื่อไม่มีเซลล์ Type-I nNOS neuron สมองของหนูมีการไหลเวียนเลือดลดลง การบีบตัวของหลอดเลือด (ที่เรียกว่า Vasomotion) อ่อนแอลง และการทำงานของเซลล์ประสาทก็ลดลงตามไปด้วย ที่สำคัญคือคลื่นสมองช้าที่เรียกว่า Delta Waves ซึ่งเกี่ยวข้องกับการนอนหลับก็อ่อนกำลังลง แถมสมองซีกซ้ายและขวาก็ทำงานไม่ค่อยจะสอดคล้องกันเท่าไหร่

ตรงนี้ทำให้หลายฝ่ายหันมามอง เพราะคลื่น delta waves มีความเชื่อมโยงกับการนอนหลับอย่างใกล้ชิด และทีมวิจัยก็สังเกตว่าผลกระทบที่เกิดขึ้นจะรุนแรงขึ้นตอนที่หนูนอนหลับ นั่นหมายความว่าเซลล์ประสาทจิ๋วนี้อาจเป็นกุญแจสำคัญของวงจรการนอนหลับที่ดี ในขณะเดียวกัน กระบวนการ Vasomotion ก็สำคัญต่อการกำจัดของเสียออกจากสมอง ซึ่งเป็นกระบวนการที่มักจะรวนในผู้ป่วยโรคสมองเสื่อมอย่างอัลไซเมอร์

Patrick Drew วิศวกรชีวการแพทย์ หนึ่งในทีมวิจัยชี้ว่า การสูญเสียเซลล์ประสาทที่หายากกลุ่มนี้ไปเพราะความเครียดเรื้อรัง อาจเป็นสาเหตุใหม่ที่เราไม่เคยสำรวจมาก่อนของสุขภาพสมองที่ย่ำแย่ แม้ว่าการศึกษานี้จะทำในหนู แต่ก็มีเหตุผลให้เชื่อว่าสมองมนุษย์อาจทำงานคล้ายกัน ซึ่งอาจเปิดทางไปสู่การรักษาโรคทางระบบประสาทในอนาคตได้

สรุปง่าย ๆ ก็คือ เซลล์ประสาทจิ๋วที่ไวต่อความเครียดนี้อาจเป็นเหมือนผู้ควบคุมการจราจรในสมองของเรา การปล่อยให้ความเครียดมาทำร้ายเซลล์กลุ่มนี้ ก็อาจไม่ต่างอะไรกับการปล่อยให้ระบบขนส่งของสมองพังลง... รู้อย่างนี้แล้ว ก็อย่าลืมหาเวลาพักสมองกันบ้างล่ะ