พบกลไกเซลล์สมองตายจากยีนหายาก อาจไขปริศนาโรค Alzheimer's และ Parkinson's

การค้นพบทางการแพทย์ที่ยิ่งใหญ่บางครั้งก็เริ่มต้นจากจุดเล็กๆ ที่คาดไม่ถึง ล่าสุดทีมนักวิทยาศาสตร์จาก Helmholtz Munich ในเยอรมนี ได้ทำการศึกษาโรคทางพันธุกรรมที่หายากมากในเด็ก (Ultra-rare genetic mutation) และได้บังเอิญไปเจอ "กุญแจดอกสำคัญ" ที่ไขปริศนากลไกการตายของเซลล์สมอง ซึ่งสิ่งที่น่าตื่นเต้นคือ การค้นพบนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่โรคหายากเท่านั้น แต่อาจสั่นสะเทือนวงการแพทย์ด้วยการเชื่อมโยงไปถึงโรคสมองเสื่อมยอดฮิตในผู้ใหญ่อย่าง Alzheimer's, Parkinson's และ Huntington's อีกด้วยครับ

จากการศึกษาผู้ป่วยเด็กที่เป็นโรค Sedaghatian-type spondylometaphyseal dysplasia (SSMD) ซึ่งเป็นโรคที่มีความผิดปกติทางสมองและกระดูกอย่างรุนแรง ทีมวิจัยพบว่าสาเหตุหลักมาจากการกลายพันธุ์ของยีนที่ชื่อว่า GPX4 ครับ โดยปกติแล้วยีนตัวนี้จะสร้างเอนไซม์ที่เปรียบเสมือน "กระดานโต้คลื่น" ที่คอยเกาะติดและปกป้องเยื่อหุ้มเซลล์จากความเสียหาย แต่ในผู้ป่วยกลุ่มนี้ ส่วนที่เป็นเหมือน "ครีบ" ของกระดานหายไป ทำให้เอนไซม์ทำงานไม่ได้ ส่งผลให้เกิดภาวะที่เรียกว่า Ferroptosis หรือการตายของเซลล์ที่ถูกกระตุ้นโดยการสะสมของธาตุเหล็กและความเสียหายจากปฏิกิริยาออกซิเดชัน

ที่น่าสนใจคือ กลไก Ferroptosis นี้มีลักษณะคล้ายคลึงกับการตายของเซลล์ประสาทในผู้ป่วยภาวะสมองเสื่อม (Dementia) อย่างมาก การทดลองทั้งในหนูและเซลล์สมองมนุษย์ที่เพาะเลี้ยงในห้องแล็บ (Organoid) ยืนยันตรงกันว่า หากเราสามารถยับยั้งกระบวนการ Ferroptosis ได้ ก็จะช่วยชะลอการตายของเซลล์ประสาทได้จริง ตรงนี้ถือเป็นการพลิกมุมมองครั้งใหญ่ เพราะเดิมทีงานวิจัยส่วนใหญ่มักจะไปโฟกัสที่คราบโปรตีน (Amyloid Beta Plaques) แต่การค้นพบนี้ชี้ให้เห็นว่า เราควรหันมาสนใจความเสียหายของเยื่อหุ้มเซลล์ที่เป็นจุดเริ่มต้นของความเสื่อมกันให้มากขึ้นครับ

Marcus Conrad ผู้นำทีมวิจัยเผยว่า ต้องใช้เวลากว่า 14 ปีในการเชื่อมโยงชิ้นส่วนเล็กๆ ของเอนไซม์เข้ากับโรคที่รุนแรงขนาดนี้ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าการวิจัยพื้นฐาน (Basic Research) นั้นสำคัญแค่ไหน แม้จะดูเหมือนเป็นการศึกษาเคสเล็กๆ แต่มันกลับเปิดประตูบานใหญ่สู่แนวทางการรักษาโรคซับซ้อนในอนาคต เรียกว่าบางครั้งคำตอบของปัญหาใหญ่ระดับโลก ก็ซ่อนอยู่ในรหัสพันธุกรรมเล็กจิ๋วที่เราเกือบมองข้ามไปนี่แหละครับ