ไมเกรนไม่ใช่แค่ปวดหัว! เจาะลึก 4 ระยะอาการเตือนก่อน 'งานเข้า' ที่ควรรู้

ใครที่เป็นชาว 'ไมเกรน' น่าจะเข้าใจความทรมานนี้ดี แต่เชื่อไหมว่าคนส่วนใหญ่ยังเข้าใจผิดคิดว่าไมเกรนเป็นแค่ "อาการปวดหัวที่รุนแรงกว่าปกติ" ทั้งที่ความจริงแล้ว มันคือสภาวะทางระบบประสาท (Neurological Condition) ที่ซับซ้อนกว่านั้นเยอะ และที่สำคัญคือมันมี "สัญญาณเตือน" มาเป็นลำดับขั้นครับ

บทความจาก The Conversation โดย Lakshini Gunasekera ผู้เชี่ยวชาญด้านประสาทวิทยาจาก Monash University ได้ออกมากางแผนที่การเดินทางของไมเกรนให้เห็นชัดๆ ว่ากว่าจะปวดจนหัวจะระเบิด ร่างกายเราส่งสัญญาณอะไรมาบ้าง แบ่งออกเป็น 4 ระยะ (Phases) ดังนี้ครับ

1. ระยะเตือนล่วงหน้า (Premonitory Phase)
ระยะนี้เปรียบเหมือนพยากรณ์อากาศที่เตือนว่าพายุจะเข้า เริ่มเกิดก่อนอาการปวดจริง 24-48 ชั่วโมง โดยตัวการหลักคือ Hypothalamus (ส่วนของสมองที่คุมการนอน อารมณ์ และความหิว) เกิดทำงานผิดปกติขึ้นมา
อาการที่สังเกตได้: หงุดหงิดง่าย, สมาธิสั้น, อยากกินอาหารแปลกๆ หรือนอนไม่หลับ ถ้ารู้ตัวทันในระยะนี้แล้วรีบพักผ่อน อาจจะช่วยเบรกอาการหนักได้

2. ระยะออรา (Aura)
ระยะนี้คือช่วง "ภาพหลอน" ทางประสาทสัมผัส ซึ่งเกิดขึ้นแค่กับ 30% ของผู้ป่วยเท่านั้น สาเหตุมาจากกระบวนการที่เรียกว่า Cortical Spreading Depression หรือคลื่นกระแสไฟฟ้าในสมองที่เคลื่อนตัวช้าๆ จนไปรบกวนการทำงานของสมองส่วนอื่นๆ
อาการที่สังเกตได้: เห็นแสงวาบ, เห็นภาพหมุน, จุดบอดในสายตา หรือบางคนอาจมีอาการชาที่หน้าและแขนขา พูดติดขัดก็มี

3. ระยะปวดหัว (Headache)
นี่คือช่วงไคลแมกซ์ที่ทุกคนคุ้นเคย กินเวลาตั้งแต่ 4 ถึง 72 ชั่วโมง (ถ้าไม่กินยา) ช่วงนี้เส้นประสาท Trigeminal Nerve จะถูกกระตุ้นจนปล่อยสารเคมีสื่อความเจ็บปวดออกมา หนึ่งในนั้นคือโปรตีนชื่อ CGRP ซึ่งเป็นเป้าหมายหลักที่ยาแก้ไมเกรนสมัยใหม่พยายามเข้าไปบล็อกครับ
อาการที่สังเกตได้: ปวดตุ้บๆ เหมือนมีใครมาทุบหัว, คลื่นไส้ อาเจียน (เพราะสมองส่วน Medulla ทำงานผิดปกติ), แพ้แสงและเสียง

4. ระยะเมาค้าง (Postdrome)
จบศึกแล้วแต่สนามรบยังพังอยู่ ระยะนี้เรียกว่า "Migraine Hangover" เป็นช่วงที่สมองพยายามกู้คืนระบบให้กลับมาทำงานปกติ
อาการที่สังเกตได้: อ่อนเพลียขั้นสุด, สมองตื้อ คิดอะไรไม่ออก

รับมืออย่างไรให้รอด?
ผู้เชี่ยวชาญแนะนำว่า กุญแจสำคัญคือ "ความไว" ครับ ถ้ารู้ตัวตั้งแต่ระยะ Premonitory ให้รีบกินยาแก้ปวดหรือยาแก้คลื่นไส้ดักไว้เลย หรือถ้าเข้าสู่ระยะ Aura การใช้ยาเฉพาะทางกลุ่ม Triptans อาจช่วยหยุดยั้งก่อนที่จะปวดหัวหนักได้

ที่สำคัญคือ "ห้ามฝืน" ในระยะ Postdrome เด็ดขาด ถ้าเร่งกลับไปทำงานหนักเกินไปในขณะที่สมองยังไม่ฟื้นตัว คุณอาจเจอกับภาวะ "ไมเกรนซ้อน" (Overlapping Attacks) ที่อาการใหม่มาแทรกทั้งที่ของเก่ายังไม่หาย ซึ่งรักษายากกว่าเดิมหลายเท่าครับ

รู้แบบนี้แล้ว ครั้งหน้าถ้าเริ่มหงุดหงิดหรืออยากกินอะไรแปลกๆ ลองเช็กตัวเองดูดีๆ นะครับ ว่าร่างกายกำลังเตือนภัยระดับ 1 อยู่หรือเปล่า จะได้เตรียมรับมือทันก่อนงานจะเข้าแบบเต็มรูปแบบ