Iron Man ก็ช่วยไม่ได้ Ÿnsect สตาร์ทอัพแมลง 2 หมื่นล้าน ยื่นล้มละลายแล้ว

ยังจำตอนที่ Robert Downey Jr. หรือ "Iron Man" ของพวกเราออกมาเชียร์โปรตีนแมลงในรายการ Late Show ช่วง Super Bowl ปี 2021 ได้ไหม? ตอนนั้น Ÿnsect สตาร์ทอัพจากฝรั่งเศสดูเหมือนจะเป็นอนาคตใหม่ของห่วงโซ่อาหารโลก แต่ตัดภาพมาปัจจุบันในอีกเกือบ 4 ปีให้หลัง ความจริงอันโหดร้ายก็ได้ปรากฏ เมื่อบริษัทได้เข้าสู่กระบวนการล้มละลาย (Judicial Liquidation) เป็นที่เรียบร้อย ทั้งที่ระดมทุนไปได้มหาศาลกว่า 600 ล้านดอลลาร์ (≈ 1.94 หมื่นล้านบาท)

ความล้มเหลวครั้งนี้ไม่ใช่เพราะคนไม่กล้ากินแมลง (Ick factor) อย่างที่หลายคนเข้าใจ เพราะเป้าหมายหลักของ Ÿnsect ไม่ใช่อาหารมนุษย์แต่แรก แต่คือ "อาหารสัตว์" (Animal Feed) และ "อาหารสัตว์เลี้ยง" (Pet Food) ปัญหาคือบริษัทดันจับปลาหลายมือและตัดสินใจพลาดในเชิงกลยุทธ์ โดยเฉพาะการทุ่มเงินสร้างโรงงานระดับ Giga-factory ในภาคเหนือของฝรั่งเศส ทั้งที่ Unit Economics หรือสมการรายรับรายจ่ายยังไม่ลงตัว

ที่น่าสนใจคือตลาดอาหารสัตว์เป็นตลาดสินค้าโภคภัณฑ์ (Commodity) ที่แข่งกันด้วยราคาแบบดุเดือด ซึ่งโปรตีนแมลงที่มีต้นทุนการผลิตสูงกว่าไม่สามารถสู้ราคาได้ ในขณะที่ตลาดอาหารสัตว์เลี้ยงที่มีมาร์จิ้นสูงกว่า กลับเป็นตลาดที่บริษัทเพิ่งจะมาโฟกัสจริงจังตอนปี 2023 ซึ่งก็สายเกินไปเสียแล้วเมื่อเทียบกับเงินสดที่ถูกเผาผลาญไปกับโรงงานยักษ์ใหญ่ที่กลายเป็นภาระ

กรณีนี้กลายเป็น Case Study สำคัญของวงการ Tech ยุโรป ที่มักจะเก่งเรื่องการขายฝัน (Moonshots) แต่ตกม้าตายตอนขยายสเกลอุตสาหกรรม (Industrialization) คล้ายกับกรณีของ Northvolt หรือ Lilium ที่เพิ่งมีข่าวไม่สู้ดีไปก่อนหน้านี้ ในขณะที่คู่แข่งอย่าง Innovafeed กลับยังอยู่รอดได้ดีกว่าเพราะเลือกขยายกำลังการผลิตแบบค่อยเป็นค่อยไป ไม่รีบก้าวกระโดดจนขาพลิก

บทเรียนจากเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า ต่อให้มี Vision รักษ์โลกสุดล้ำหรือมีซูเปอร์ฮีโร่ระดับ Tony Stark มาช่วยเชียร์ แต่ถ้า Business Model ยังหาทางทำกำไรไม่ได้และขยายสเกลผิดจังหวะ เงินทุนเกือบ 2 หมื่นล้านก็ละลายหายไปได้ง่ายๆ เหมือนกัน

(คำนวณจากอัตราแลกเปลี่ยน 1 ดอลลาร์ = 32.38 บาท)