ข้ามไปยังเนื้อหา

ดาวเล็กกว่าดวงอาทิตย์ถูกดาวยักษ์กลืนในแอนดรอเมดา Webb ช่วยยืนยันเป็นครั้งแรก

ดาราศาสตร์
0 ครั้ง
0 ความเห็น
5 นาที
ดาวเล็กกว่าดวงอาทิตย์ถูกดาวยักษ์กลืนในแอนดรอเมดา Webb ช่วยยืนยันเป็นครั้งแรก
Image Credit: NASA, ESA, CSA, STScI, Viraj Karambelkar (Columbia), Kishalay De (Columbia); Image Processing: Alyssa Pagan (STScI); Acknowledgment: DSS, Robert Gendler
By Suphansa Makpayab
TL;DR

นักดาราศาสตร์ตามดูดาวคู่ AT 2025abao (Bao) ในกาแล็กซีแอนดรอเมดาตั้งแต่ปี 2023 จนดาวดวงเล็กถูกดาวยักษ์มวล 7 เท่าดวงอาทิตย์กลืน Webb สังเกตได้ 47 วันหลังการปะทุถึงจุดสูงสุด ผลตีพิมพ์ใน Nature

นักดาราศาสตร์ระบุว่าพบเหตุการณ์ดาวคู่รวมตัวกัน (stellar merger) ที่ไม่เคยมีการสังเกตมาก่อน บริเวณขอบของกาแล็กซี Andromeda ซึ่งอยู่ใกล้กาแล็กซีทางช้างเผือก โดยดาวฤกษ์ที่มีมวลน้อยกว่าดวงอาทิตย์เล็กน้อยเคลื่อนเข้าไปรวมกับดาวยักษ์ใหญ่ที่มีชั้นบรรยากาศพองตัว ทีมวิจัยตั้งชื่อเล่นให้ดาวดวงเดียวที่เกิดขึ้นใหม่ว่า Bao (ชื่อทางการคือ AT 2025abao) ซึ่งอาจกลับมามีสภาพ "อ่อนเยาว์" อีกครั้ง งานวิจัยได้รับทุนจาก NASA และตีพิมพ์ในวารสาร Nature เมื่อวันพุธที่ 18 พ.ย.

ข้อมูลจาก James Webb Space Telescope ถูกใช้ตรวจสอบร่วมกับข้อมูลจากกล้องโทรทรรศน์ในอวกาศและบนพื้นโลกหลายแห่ง Viraj Karambelkar ผู้เขียนหลักของงานวิจัยและ NASA Hubble Fellow ที่ Columbia University กล่าวว่าการรวมตัวของดาวสังเกตได้ยากเพราะคาดการณ์ล่วงหน้าไม่ได้ ทีมสังเกตเห็นความผิดปกติตั้งแต่ปี 2023 และติดตามต่อเนื่องจนระบบปะทุในปี 2025 โดย Webb สังเกตการณ์หลังการปะทุถึงจุดสูงสุดเพียง 47 วัน ซึ่งเป็นการติดตามผลเหตุการณ์ลักษณะนี้ได้เร็วที่สุดเท่าที่เคยมี

ก่อนรวมตัว ดาวทั้งสองโคจรรอบกันอย่างสงบมานานนับพันปี แต่เมื่อดาวดวงเล็กสัมผัสพื้นผิวของดาวยักษ์ ทั้งคู่รวมกันหลังโคจรเพียงประมาณ 7 รอบ (ราว 7 ปี) ขณะที่การรวมตัวของดาวคู่ที่เคยพบมาก่อน ซึ่งเป็นดาวขนาดเล็กทั้งสองดวง เกิดขึ้นหลังโคจรหลายพันรอบ Nadia Blagorodnova รองศาสตราจารย์จาก University of Barcelona ผู้ร่วมวิจัย กล่าวว่าทีมคาดว่าดาวขนาดใหญ่เช่นนี้จะใช้เวลาหลายปีกว่าจะปะทุ แต่ความสว่างเริ่มเพิ่มขึ้นและถึงจุดสูงสุดภายในหนึ่งสัปดาห์

กระบวนการนี้เรียกว่า common envelope evolution คือช่วงที่ก๊าซรอบดาวสองดวงถูกใช้ร่วมกัน ดาวคู่ถูกห่อหุ้มด้วยชั้นก๊าซเดียวกัน ดาวข้างเคียงเคลื่อนเป็นเกลียวผ่านชั้นก๊าซและสูญเสียพลังงานการโคจรจากแรงเสียดทาน Kishalay De ผู้ร่วมวิจัยและผู้ช่วยศาสตราจารย์จาก Columbia University อธิบายว่าช่วงแรกจะเห็นดาวสว่างขึ้นอย่างช้า ๆ ขณะที่ดาวข้างเคียงค่อย ๆ ลอกชั้นนอกของดาวหลัก และก๊าซไหลออกสู่อวกาศโดยรอบ ในระบบอื่นอาจเกิดผลต่างออกไป คือดาวทั้งสองดวงรอดและโคจรใกล้กัน ซึ่งภายหลังอาจกลายเป็นดาวนิวตรอน หลุมดำ ซูเปอร์โนวา คลื่นความโน้มถ่วง หรือ millisecond pulsar

ทีมสร้างภาพเหตุการณ์ย้อนหลังด้วยการปรับปรุงแบบจำลอง จนได้แบบที่ตรงกับข้อมูลอินฟราเรดช่วงกลาง (mid-infrared) จาก Webb ซึ่งแสดงฝุ่นที่ดาวหลักปล่อยออกมาตลอดหลายศตวรรษ ผลสรุปว่าก่อนปะทุ ดาวหลักมีมวลประมาณ 7 เท่า ของดวงอาทิตย์ รัศมี 350 เท่า และสว่างกว่า 18,000 เท่า ส่วนดาวคู่หูมีมวลประมาณ 0.7 เท่าของดวงอาทิตย์ มีรัศมีเล็กกว่าและจางกว่าเล็กน้อย ซึ่งเป็นการประเมินมวลของดาวดวงเล็กเป็นครั้งแรก ทีมเรียกดาวทั้งสองว่า "Big Bao" และ "Little Bao" Karel Temmink นักศึกษาปริญญาเอกจาก Radboud University ผู้นำการจำลอง กล่าวว่าดาวหลัก "เป็นดาวยักษ์ตัวจริง สว่างกลบดาวคู่หูไปหมดในข้อมูล"

การวิเคราะห์ชี้ว่า Little Bao ถูกดึงเข้าไปยังแกนกลางของ Big Bao ซึ่ง De เปรียบว่า "เหมือนระเบิดที่เกิดขึ้นในดาวที่ยังมีชีวิต" ส่วนลักษณะของดาว Bao ในปัจจุบันยังต้องรอการสังเกตการณ์ในอนาคตเพื่อดูว่ามวลจะปรับตัวอย่างไร

ลำดับการสังเกตการณ์ของทีมมีดังนี้

  • กุมภาพันธ์ 2023: พบดาวแปรแสงผิดปกติในข้อมูลของภารกิจ NEOWISE (ปลดระวางแล้ว) โดยก่อนปี 2018 ความสว่างของดาวคงที่
  • กันยายน 2024: กล้อง WINTER พบว่าดาวเริ่มสว่างขึ้นและพ่นฝุ่นออกมา
  • กรกฎาคม 2025: SPHEREx เห็นดาวจางลงเร็วในแสงที่ตามองเห็นและสว่างขึ้นในอินฟราเรด ระหว่างการสำรวจตามปกติ
  • 17 ตุลาคม 2025: Zwicky Transient Facility ตรวจพบการปะทุ โดยดาวสว่างขึ้นและร้อนขึ้นอย่างรวดเร็ว
  • พฤศจิกายน 2025: ได้ข้อมูลจาก Neil Gehrels Swift Observatory และกล้อง Gemini North ของ NOIRLab ในฮาวาย
  • 24 ธันวาคม 2025: Webb สังเกตการณ์ผ่านโครงการ Director's Discretionary Time

ข้อมูลจาก Webb ช่วยให้ทีมวัดได้ว่ามีมวลถูกขับออกไปเท่าใด และกระบวนการ common envelope evolution มีประสิทธิภาพเพียงใด ซึ่งต่างจากงานก่อนหน้าที่นักดาราศาสตร์ต้องวิเคราะห์ย้อนกลับเหตุการณ์ที่อาจเกิดขึ้นเมื่อหลายร้อยหรือหลายล้านปีก่อน

Karambelkar ระบุว่า Nancy Grace Roman Space Telescope ของ NASA ที่เพิ่งปล่อยขึ้นสู่อวกาศกำลังจะเริ่มการสำรวจขนาดใหญ่ที่เปิดข้อมูลให้สาธารณะ โดย Galactic Bulge Time-Domain Survey จะพบเหตุการณ์ชั่วคราว (transient) จำนวนมากที่อาจนำแนวทางวิเคราะห์เดียวกันไปใช้ได้ และกล่าวว่า "จะมีการค้นพบลักษณะนี้หลั่งไหลเข้ามาอีกมากในเร็ว ๆ นี้" งานวิจัยนี้ได้รับทุนบางส่วนจาก NASA Astrophysics Data Analysis Program

ความเห็น (0)

เข้าสู่ระบบเพื่อแสดงความเห็น

เข้าสู่ระบบ

ยังไม่มีความเห็น

เป็นคนแรกที่แสดงความเห็นในบทความนี้