ไขปริศนา! ทำไมจอคอมบางรุ่น 'ตื่นช้า' กว่าเพื่อน ทั้งที่สเปคแรงเหมือนกัน

เชื่อว่าหลายคนที่มีจอคอมพิวเตอร์หลายจอ หรือแม้แต่จอเดียวเทพ ๆ อาจเคยเจออาการน่าหงุดหงิดใจอย่างหนึ่ง คือเวลาที่เราปล่อยคอมทิ้งไว้จนจอดับ (Sleep) พอเดินกลับมาขยับเมาส์ปุ๊บ คอมพิวเตอร์ตื่นแล้ว แต่จอดันยังมืดตึ๊ดตื๋อ ต้องรอกันเป็นวินาทีกว่าจะติด ซึ่งทาง Hamlin Rozario จาก XDA Developers ได้แชร์ประสบการณ์ตรงว่า แม้แต่จอ OLED ตัวท็อปอย่าง Alienware AW3423DW ก็ยังตื่นช้ากว่าจอ IPS รุ่นเก่าเสียอีก เรื่องนี้มันไม่ได้เกี่ยวกับเทคโนโลยีจอภาพ แต่มันมีเบื้องลึกเบื้องหลังมากกว่านั้น

สาเหตุหลักที่ทำให้จอบางตัวรู้สึกเหมือน 'ขี้เซา' คือพฤติกรรมการจัดการสัญญาณเมื่อเข้าโหมด Idle จอบางรุ่นถูกออกแบบมาให้ ตัดการเชื่อมต่อกับ GPU ทิ้งไปเลย เมื่อไม่มีการใช้งาน พอเราขยับเมาส์เพื่อปลุกมัน ทั้งจอและการ์ดจอเลยต้องมาเริ่มกระบวนการ 'จับมือ' (Handshake) กันใหม่ตั้งแต่ต้น ไม่ว่าจะเป็นการเจรจาเรื่องความละเอียด, Refresh Rate หรือสถานะ HDR ซึ่งกระบวนการนี้กินเวลาและไม่เกี่ยวข้องกับความแรงของคอมพิวเตอร์ ต่อให้ใช้ RTX 5090 ก็ต้องรอเหมือนเดิมถ้าระบบของจอมันออกแบบมาแบบนี้

ตัวแปรสำคัญที่สุดคือ Firmware หรือซอฟต์แวร์ควบคุมภายในตัวจอนั่นเอง จอที่ตื่นไวคือจอที่ Firmware ฉลาดพอที่จะจำค่าล่าสุดไว้และพร้อมแสดงผลทันทีโดยไม่ต้องเช็กอะไรซ้ำซ้อน ในขณะที่จอที่ตื่นช้า มักจะมี Logic การทำงานที่ 'คิดเยอะ' เกินไป เช่น ตื่นมาแล้วต้องสแกนหา Input ใหม่ทุกพอร์ต ทั้งที่เราก็เสียบสายเดิมคาไว้นั่นแหละ ทำให้เกิดความหน่วง (Friction) ในจังหวะที่เราพร้อมจะใช้งานแล้ว

เรื่องน่าเศร้าคือ 'ความไวในการตื่น' เป็นฟีเจอร์คุณภาพชีวิต (Quality-of-Life) ที่ไม่มีผู้ผลิตรายไหนเขียนบอกไว้ในสเปคชีท (Spec Sheet) เรามักจะมารู้ตัวอีกทีก็ตอนซื้อมาตั้งบนโต๊ะแล้ว โดยเฉพาะคนที่ใช้หลายจอจะเห็นความต่างชัดเจนมาก เมื่อจอนึงติดแล้วแต่อีกจอยังมืดอยู่ สรุปคือถ้าจอคุณตื่นช้า ไม่ได้แปลว่ามันพัง แต่มันเป็น 'Design Choice' หรือความตั้งใจออกแบบ (ที่อาจจะไม่ค่อยเข้าท่า) ของผู้ผลิตนั่นเอง