ยาน ESA พบก๊าซจากรอยแยกภูเขาไฟดาวอังคาร ชี้ใต้พื้นผิวอาจยังมีแมกมาร้อน

ยาน ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) ขององค์การอวกาศยุโรป (ESA) ตรวจพบก๊าซไฮโดรเจนคลอไรด์ (HCl) ลอยขึ้นเหนือรอยแยกบนไหล่ภูเขาไฟ Alba Mons ของดาวอังคาร ทีมวิจัยนานาชาติที่นำโดย Alexander Trokhimovskiy เสนอว่าก๊าซนี้มาจากแมกมาร้อนใต้พื้นผิว ซึ่งเป็นสัญญาณว่าภายในดาวอังคารยังไม่ดับสนิททางธรณีวิทยา เพียงแต่ "หลับ" อยู่ งานวิจัยตีพิมพ์ในวารสาร Science Advances เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2026

TGO รายงานการพบไฮโดรเจนคลอไรด์ในบรรยากาศดาวอังคารครั้งแรกในปี 2021 บนโลก ก๊าซชนิดนี้มักพบพวยพุ่งออกจากปล่องแมกมา นักวิจัยจึงตั้งคำถามว่าบนดาวอังคารเกิดสิ่งเดียวกันหรือไม่

ปกติปริมาณไฮโดรเจนคลอไรด์บนดาวอังคารเปลี่ยนตามฤดูกาล สูงสุดในฤดูหนาวของซีกเหนือ และแทบหายไปในฤดูร้อน ความผันแปรส่วนใหญ่เชื่อมโยงกับวัฏจักรฝุ่นและน้ำของดาว แต่มีข้อยกเว้นหนึ่งที่เกิดในฤดูกาลเดิมและตำแหน่งเดิมทุกครั้ง คือเหนือรอยแยกบนไหล่ภูเขาไฟ Alba Mons ในช่วงต้นฤดูร้อนของซีกเหนือ

การค้นพบนี้มาจากการวิเคราะห์ทั้งบรรยากาศและธรณีวิทยา ขั้นแรก เครื่องสเปกโตรมิเตอร์อินฟราเรดของชุดเครื่องมือ Atmospheric Chemistry Suite บน TGO ตรวจพบไฮโดรเจนคลอไรด์ที่กระจุกอยู่ในพื้นที่แคบ ในช่วงเวลาหลังน้ำแข็งฤดูหนาวระเหิด จากนั้นกล้อง CaSSIS บน TGO ถ่ายภาพบริเวณ Alba Mons อย่างละเอียด พบรอยแยกใหม่ที่แคบ บางรอยยาวหลายร้อยเมตร และสีพื้นผิวรอบรอยแยกเปลี่ยนไป

นักวิทยาศาสตร์เสนอว่าก๊าซจากแมกมาอาจลอยขึ้นผ่านรอยแยกเหล่านี้ คล้าย fumarole (ปล่องก๊าซภูเขาไฟ) บนโลก ในฤดูหนาวที่อุณหภูมิลดลงถึง -120°C น้ำแข็งจะอุดรอยแยกไว้ เมื่อน้ำแข็งระเหิดในต้นฤดูร้อน ก๊าซจึงถูกปล่อยออกมา ส่วนสีที่เปลี่ยนไปรอบรอยแยกอาจเป็นตะกอนที่ก๊าซจากภายในดาวทิ้งไว้ เช่นเดียวกับรอบ fumarole บนโลก ทีมวิจัยเสนอว่าการรั่วซึมนี้เชื่อมกับห้องแมกมาที่สงบอยู่ ซึ่งเป็นเหมือนระบบท่อของภูเขาไฟใต้พื้นผิวดาวอังคาร

ดาวอังคารมีภูเขาไฟใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ แต่ยังไม่รู้ว่าภูเขาไฟเหล่านี้ยังมีพลังอยู่แค่ไหน ภาพถ่ายจากวงโคจรแสดงว่าภูเขาไฟบางลูกน่าจะยังปะทุในช่วงไม่กี่ล้านปีที่ผ่านมา และเครื่องวัดแผ่นดินไหวเคยตรวจพบ marsquake (แผ่นดินไหวบนดาวอังคาร) ทั้งสองข้อชี้ว่าดาวอังคารอาจยังมีภูเขาไฟที่มีพลังอยู่ อย่างไรก็ตาม ยังไม่เคยมีการพบลาวาไหลหรือการปะทุครั้งใหม่

Daniel Mège ศาสตราจารย์จาก Space Research Centre of the Polish Academy of Sciences ผู้เขียนหลักร่วมของงานวิจัย กล่าวว่า "ผลการศึกษาของเราชี้ว่าดาวอังคารยังเก็บความร้อนภายในไว้มากพอจะหล่อเลี้ยงกิจกรรมภูเขาไฟได้จนถึงช่วงไม่นานมานี้ และอาจยังเป็นเช่นนั้นอยู่" เขาเสริมว่า "Trace Gas Orbiter หาหลักฐานชิ้นสำคัญเจอ มันเหมือนงมเข็มในมหาสมุทร น่าทึ่งจริงๆ ที่ยานจับโมเลกุลได้เพียงไม่กี่ตัวจากแหล่งที่อาจปล่อยก๊าซเป็นพักๆ ขณะที่ตัวยานเคลื่อนที่ตามวงโคจรตลอดเวลาเพื่อเฝ้าดูบรรยากาศทั้งดาว"

ก๊าซจากแมกมาอย่างไฮโดรเจนคลอไรด์อาจเคยมีมากกว่านี้ในอดีต และช่วยให้บรรยากาศหนาขึ้น ภูมิอากาศอุ่นขึ้น จนน้ำในสถานะของเหลวปกคลุมพื้นผิวดาวอังคารได้เป็นบริเวณกว้าง หากลาวาที่ดันขึ้นมาผ่านเปลือกดาวไปพบน้ำใต้ดิน ก็อาจเกิดแหล่งอุ่นที่สิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่ได้

Mège กล่าวว่า "การค้นหาสิ่งมีชีวิตบนดาวอังคารในรอยแยกที่มีก๊าซรั่วซึมของภูมิภาค Alba Mons เป็นเรื่องที่สมเหตุสมผลมาก หากระบบน้ำร้อนใต้ดินยังทำงานอยู่ ก็อาจมีส่วนประกอบและพลังงานที่จุลินทรีย์ต้องใช้ในการเจริญเติบโต และช่วยปกป้องจุลินทรีย์จากสภาพแวดล้อมที่โหดร้ายและแปรปรวนบนพื้นผิว"

Colin Wilson นักวิทยาศาสตร์ประจำโครงการ ExoMars Trace Gas Orbiter ของ ESA กล่าวว่า "ผลการค้นพบนี้อาจเป็นความสำเร็จครั้งใหญ่ที่สุดของ TGO"

งานวิจัยชื่อ "Enigmatic HCl detections as a potential signature of igneous activity on Mars" ตีพิมพ์ในวารสาร Science Advances เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2026 และ ESA เผยแพร่ข่าวเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน